มูลนิธิโลกสีเขียว

สหายเก่าทิ้งเราไว้ ณ ที่ราบกะเรียนเหลือง
เพื่อเยี่ยมเยือนหยางซูในเดือนดอกไม้บาน
เรือลำน้อยลอยโดดเดี่ยวกลายเป็นหนึ่งเดียวกับฟ้าสีคราม
แต่ข้าพเจ้าเห็นเพียงแยงซีไหลสู่สวรรค์

บทกวีอมตะของหลีไป๋ชิ้นนี้มีชื่อว่า คำอำลา ณ ที่ราบกะเรียนเหลือง ซึ่งถูกนำมาใช้สื่อความหมายถึงความสัมพันธ์ของตัวละครในตอนท้ายของหนังเรื่อง July Rhapsody ที่สามีภรรยาคู่หนึ่งกำลังตัดสินใจจะแยกทางกัน โดยก่อนการตัดสินใจก็ได้ออกเดินทางท่องเที่ยวร่วมกันด้วยการล่องเรือไปตามแม่น้ำแยงซีเกียง ก่อนที่สิ่งต่างๆ จะจมหายหลังการสร้างเขื่อนสามโตรก (Three Gorges Dam)

อาจเป็นแค่ความบังเอิญ แต่การจากลาของผู้คนริมฝั่งแม่น้ำแยงซีเกียงอันเป็นผลกระทบจากการสร้างเขื่อนสามโตรก ก็กลายมาเป็นพล็อตของหนังเรื่อง Still Life ที่กำกับโดยเจียจางเคอ ซึ่งสามารถคว้ารางวัลสิงโตทองคำจากเทศกาลหนังเมืองเวนิชเมื่อปี 2006

Still Life บอกเล่าเรื่องราวของชายคนหนึ่งกับผู้หญิงอีกคนหนึ่ง ชายคนแรกนั้นเดินทางมายังเมืองเฟิงเจีย มณฑลเสฉวน เพื่อตามหาภรรยาที่พลัดพรากกันไปนานกว่า 16 ปี แต่เมื่อเขาเดินทางมาถึง ก็พบว่าหมู่บ้านจมอยู่ใต้น้ำเสียแล้ว ขณะที่ผู้หญิงอีกคนหนึ่งเดินทางมาเมืองเฟิงเจียเพื่อตามหาสามีที่ขาดการติดต่อมานานกว่า 2 ปี ซึ่งการมาของเธอในครั้งนี้ก็เพื่อขอหย่าร้าง

เขื่อนสามโตรกเป็นเขื่อนขนาดใหญ่ยักษ์ที่กั้นแม่น้ำแยงซีเกียง เฉพาะสันเขื่อนก็มีความยาวร่วม 3 กิโลเมตร โดยสร้างเสร็จสมบูรณ์แล้วในปี 2009 ทั้งนี้ผลกระทบจากการสร้างเขื่อนทำให้ผู้คนมากกว่า 1.9 ล้านคนต้องย้ายถิ่นฐาน ทุบสถิติในการอพยพย้ายคนออกจากพื้นที่โครงการพัฒนาที่มากที่สุดในโลก ซึ่งบางหมู่บ้านตั้งหลักแหล่งมานานกว่า 1,000 ปี รวมทั้งยังทำให้สถานที่ทางประวัติศาสตร์และโบราณวัตถุที่มีอายุกว่า 4,000 ปีจำนวนมากต้องจมอยู่ใต้น้ำ

ถึงแม้โครงสร้างของหนังเรื่องนี้จะพูดถึงการพลัดพรากจากลา และเต็มไปด้วยบรรยากาศโหยไห้หวนอดีต แต่รายละเอียดตามซอกมุมต่างๆ ของหนังกลับสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาสังคม ไม่ว่าภาวะการว่างงาน การกดขี่แรงงาน สถาบันครอบครัวและชุมชนล่มสลาย เกิดกลุ่มนักเลงอันธพาลและพวกต้มตุ๋น การคอรัปชั่น ปัญหาความไม่ปลอดภัยจากการทำงาน ซึ่งทั้งหมดนี้สวนทางอย่างมากกับภาพความทันสมัยจากการพัฒนาที่รัฐบาลจีนต้องการสร้างขึ้น

มีหลายฉากที่หนังเสียดเย้ยการพัฒนา เช่น สันเขื่อนที่กลายเป็นจรวดอวกาศ คณะต้มตุ๋นที่สามารถเสกเศษกระดาษให้กลายเป็นเงิน หรือแม้แต่ตัวละครที่เลียนแบบพฤติกรรมโจวเหวินฟะในหนังเรื่องโหดเลวดีที่นำแบงค์ดอลลาร์มาจุดบุหรี่ แต่ตัวละครใช้เศษกระดาษแทนธนบัตร

คนส่วนใหญ่ในแทบทุกสังคมมักมองว่า การพัฒนาคือความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ความสะดวกสบายและทันสมัย การเติบโตของตัวเลขจีดีพี แต่หากเป้าหมายของการพัฒนาหมายถึงการที่ประชาชนกินดีอยู่ดีและมีความสุขแล้วไซร้ การพัฒนาของมวลมนุษยชาติที่ผ่านมาก็ต้องถือว่าล้มเหลว เพราะนอกจากจะไปไม่ถึงเป้าหมาย ยังมีต้นทุนที่ต้องจ่ายมากมายเสียเหลือเกิน

เรื่อง เสมอชน ธนพัธ